PODRÓŻE,  UKRAINA

Sobór Sofijski w Kijowie – duchowe serce Wszechrusi

Przed nami Sobór Sofijski w Kijowie – duchowe serce Wszechrusi. To jedno z najwspanialszych założeń architektonicznych średniowiecznego, prawosławnego świata. To najbardziej monumentalny zabytek architektury i sztuki dawnej Rusi. Do dziś uważany jest z centrum duchowe wyznawców prawosławia, podobnie jak Mekka dla muzułmanów, czy Bazylika Św. Piotra dla katolików. W Soborze Mądrości Bożej w Kijowie, bo taka jest inna jego nazwa, modlił się sam Władimir Putin! Dziś zapraszam Cię na tam na spacer.

Do trzech razy sztuka

Aby zwiedzić sobór wewnątrz podchodziliśmy do niego trzykrotnie. Na szczęście jest zaledwie kilkaset metrów od centralnej ulicy Kijowa – Chreszczatyku, gdzie byliśmy kilka razy w ciągu dnia. Będąc w sierpniu 2021 roku natrafiliśmy na pewne ograniczenia w związku z obchodami 30 – lecia niepodległości Ukrainy, które przypadało 24 sierpnia 2021 roku. Stąd dwukrotnie odmówiono nam wstępu do środka. Zwiedzając sobór można wykupić różne opcje biletów – oddzielnie na dzwonnicę, do parku wokół i do środka. Nie mogąc wejść do środka zdecydowaliśmy się na wizytę na dzwonnicy.

Dzwonnica

To relatywnie młoda część kompleksu świątynnego, dobudowana w XVIII wieku w stylu barokowym.

Plac Sofijski i sobór Michajłowski

Roztacza się z niej piękny widok, między innymi na nieodległy sobór Michajłowski oraz Plac Sofijski z pomnikiem Bohdana Chmielnickiego.

Pomnik Bohdana Chmielnickiego

Na górę wchodzi się po krętych schodach.

Schody w dzwonnicy

Normalny bilet na samą wieżę kosztuje 60 hrywien, czyli około 10 złotych, do parku 25 hrywien, a do środka świątyni, refektarza i bramy Zaborowskiego – 100 hrywien. Warto! Sobór Sofijski to absolutne must see w Kijowie.

Do środka cerkwi udało się nam wejść dopiero za trzecim podejściem.

Początki świątyni

Według źródeł historycznych pierwsze budowle sakralne istniały w tym miejscu już za panowania wielkiej księżnej kijowskiej – kniahini świętej Olgi, która żyła w X wieku. Jednak obecną cerkiew wybudował prawdopodobnie inny święty kościoła prawosławnego, władca Rusi Kijowskiej, Włodzimierz I Wielki, który w 988 roku wprowadził na tych ziemiach chrześcijaństwo.

Sobór Sofijski w Kijowie – duchowe serce Wszechrusi. Makieta XI wiecznego soboru

Źródła historyczne podają, że sobór zaczęto budować w 1011 roku i że budowano go przez 50 lat, jednak inne źródła mówią, że w 1018 roku Bolesław Chrobry spalił sobór podczas najazdu na Kijów. Sobór musiał więc już wtedy stać. Pozostałości tego pożaru odkryto w latach 90-tych XX wieku podczas prac archeologicznych.

Sarkofag Jarosława Mądrego

Jedno jest pewne, że prace budowlane zakończył syn Włodzimierza I Wielkiego – Jarosław Mądry, który został tu pochowany wraz ze swoją żoną Iryną. Sarkofag Jarosława z białego marmuru możemy dziś zobaczyć wewnątrz świątyni.

Badania archeologiczne

Szczątki kobiety i chromego mężczyzny odkryto w latach 30-tych XX wieku. W 2009 roku przeprowadzono badania genetyczne na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu, które pozwoliły odtworzyć wygląd Jarosława Mądrego i Iryny.

Makieta średniowiecznego Kijowa

Znaczenie soboru

Sobór Sofijski pełnił rolę najważniejszej cerkwi miasta Kijowa, którego makietę możemy dziś podziwiać na miejscu. Był królewską nekropolią i kościołem metropolitalnym.

Sobór Sofijski w Kijowie – duchowe serce Wszechrusi

W sali muzealnej w budynku refektarza, można zobaczyć obraz przedstawiający sobór w czasach XII wieku. W 1240 roku, kiedy to Kijów zdobyli i zniszczyli Tatarzy, sobór podupadł do tego stopnia, że został całkowicie opuszczony i pozbawiony dachów, aż do XVI wieku.

Sobór Sofijski

Odrodzenie

Sobór wybudowano w stylu bizantyjskim i do dziś udało się utrzymać jego średniowieczny wygląd i charakter. Nie przeszkodziła temu rozbudowa soboru w stylu barokowym przez hetmana Iwana Mazepę na początku XVIII wieku, kiedy to właśnie dobudowano m in. dzwonnicę, bramę Zaborowskiego, refektarz, piekarnię i bursę.

Czasy ZSRR

W czasach Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, a więc ateizacji kraju, zniszczono większość wyposażenia soboru i zakazano sprawowania liturgii. Najcenniejszy pozłacany ikonostas obdarto ze złota i spalono, a sobór zamieniono w muzeum.

Ikonostas

Podczas II wojny światowej Rosjanie zaminowali świątynię, ale nie zdążyli jej wysadzić bo Kijów zajęli Niemcy, którzy co prawda rozminowali sobór, jednak rozgrabili wiele pozostałych sprzętów. Prace archeologiczne i badania naukowe prowadzone są na terenie świątyni do dnia dzisiejszego.

Jako ciekawostkę można podać, że w 2018 roku w Soborze Sofijskim utworzono Kościół Prawosławny Ukrainy, a 3 lutego 2019 roku intronizowano tu pierwszego jego zwierzchnika – metropolitę Epifaniusza Dumenkę. Tym samym największa wspólnota religijna Ukrainy odłączyła się od jurysdykcji Patriarchatu Konstantynopola.

Cerkiew inna niż wszystkie

Rzeczywiście! Sobór Sofijski zwiedzaliśmy jako ostatni. Mając już obraz jak wyglądają wewnątrz kijowskie cerkwie mogliśmy się spodziewać, co zobaczymy w środku. Ale to cerkiew inna niż wszystkie! Monumentalny przepych nas powalił.

Ikonostas

Oczywiście podstawowym założeniem jest wspaniały ikonostas, ze złotymi carskimi wrotami. Cały wystrój wnętrza jest utrzymany w stylu bizantyjskim, wiele elementów zachowało swój pierwotny charakter.

Fragmenty posadzki

Możemy tu spotkać oryginalne fragmenty posadzek, murów, czy fresków pochodzące z X i XI wieku.

Średniowieczne freski

Trzeba powiedzieć, że barokowa rozbudowa cerkwi w sposób bardzo elegancki wmontowała się w istniejącą zabudowę, nie burząc pierwotnego jej założenia. Obecnie na terenie świątyni znajduje się około 260 metrów kwadratowych bizantyjskich mozaik oraz 2000 metrów kwadratowych malowideł wykonanych przez artystów greckich.

To najstarsza tego typu realizacja na terenie całej Rusi, stąd cały obiekt wpisano na listę UNESCO w 1990 roku.

Mozaika Matka Boża Orantka

Ponad ikonostasem w centralnej absydzie widzimy wspaniały wizerunek Matki Bożej Orantki. To oryginalna, bizantyjska mozaika z XI wieku, do której użyto m in. szkła kobaltowego. Naprawdę robi wrażenie! 🙂

Chrystus Pantokrator

Powyżej w głównej czaszy kopuły przedstawiono Chrystusa Pantokratora, w otoczeniu czterech ewangelistów. Ten element jest dość powszechnie spotykany w cerkwiach bizantyjskich.

Naszyjnik hetmana Iwana Mazepy

Mieliśmy szczęście, bo z okazji obchodów 30-lecia niepodległości Ukrainy przygotowywano wystawę czasową dla mieszkańców. Wystawiano właśnie oryginalny, XVIII wieczny naszyjnik hetmana Iwana Mazepy, który za chwilę miał zostać przykryty specjalną szklaną gablotą. Mnie jeszcze udało się uchwycić moment i sfotografować naszyjnik bez osłony. Nie wiedziałem za bardzo, co to jest, ale zapytałem po rosyjsku jednej z pań przygotowującą wystawę. Opowiedziała mi, że ten naszyjnik jest bardzo ważnym artefaktem dla historii Ukrainy, a sam hetman Mazepa – wielkim narodowym bohaterem.

Brama Zaborowskiego

Brama Zaborowskiego

To relatywnie jedna z najmłodszych budowli na terenie świątyni. Pochodząca z połowy XVIII wieku była jedną z bardziej reprezentacyjnych bram wjazdowych do kompleksu świątynnego.

Wystawa w Bramie Zaborowskiego

Dziś na terenie bramy Zaborowskiego zlokalizowana jest wystawa, pokazująca życie mieszczan w czasach średniowiecza. Odbywają się tu też wystawy okolicznościowe. Na dole znajduje się galeria malarstwa.

Galeria malarstwa

Będąc w Kijowie odwiedź koniecznie Sobór Sofijski. Kijów to idealne miasto na kilkudniowy city-break. Można tam szybko i tanio dolecieć samolotem. Także na miejscu ceny nie są wysokie, a komunikacja dobrze rozbudowana. Warto też znaleźć czas na rejs po Dnieprze. Niezapomniane wrażenia. 🙂

Sobór Sofijski

Podziel się ze mną proszę w komentarzach – czy podobał Ci się Sobór Sofijski w Kijowie – duchowe serce Wszechrusi? A może masz już swoje doświadczenia? Napisz proszę!

2 komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *