PODRÓŻE,  TURCJA

Starożytny gigant – miasto Pergamon

Cześć 🙂 Dziś przed nami starożytny gigant – miasto Pergamon. To właśnie tutaj rozpowszechniono produkcję pergaminu. A czy wiesz, że znajdował się tu pierwszy na świecie szpital psychiatryczny o nazwie Asklepion? Pergamon zwiedzaliśmy w ramach wycieczki objazdowej po Turcji pt. Orient Extra z biurem podroży ITAKA. Zapraszam na spacer! 🙂

Wzgórze pergamońskie

Krótka historia miasta

Starożytne miasto Pergamon powstało prawdopodobnie w VIII wieku p.n.e. Zostało założone przez greckie plemiona Eolów i pozostawało w rękach Greków aż do śmierci Aleksandra Macedońskiego w 323 roku p.n.e. Po jego śmierci toczono liczne boje, zwane wojami diadochów o przywództwo w stworzonym przez Aleksandra imperium. Powstała nawet dynastia władców pergamońskich zwanych Attalidami, z których najsłynniejszym władcą i królem Pergamonu był Attalos I, żyjący w latach 269-197 p.n.e. To za jego panowania nastąpił najwspanialszy rozkwit miasta, a w 205 roku p.n.e. zawarł on porozumienie z cesarstwem rzymskim. Ostatecznie w 133 roku p.n.e., na mocy testamentu Attalosa III, wnuka Attalosa I – Pergamon stał się częścią cesarstwa rzymskiego i stolicą prowincji Azji.

Starożytny gigant – miasto Pergamon

Miasto gigant

Obecne stanowisko archeologiczne starożytnego miasta Pergamon położone jest na wzgórzu o wysokości 300 metrów, tuż obok tureckiego miasta Bergama, liczącego obecnie około 60 tysięcy mieszkańców. To zachodnia część Turcji, około 25 km od brzegu Morza Egejskiego i około 80 km na północ od Izmiru. Starożytne miasto znajdowało się prawdopodobnie również na terenach wokół wzgórza.

Z informacji jakie uzyskaliśmy od naszego przewodnika wynika, że w okresie największego rozkwitu mogło je zamieszkiwać nawet 240 tysięcy mieszkańców. To był kosmos, jak na tamte czasy. Starożytne Pompeje, uważane ówcześnie za duże miasto zamieszkiwało dla porównania 60 tysięcy ludzi. Znajdujące się na zachodnich krańcach cesarstwa rzymskiego, a obecnie leżące na terenie Maroka Volubilis liczyło około 20 tysięcy mieszkańców. Nie dość, że Pergamon był gigantycznym miastem, jak na tamte czasy, to jeszcze uchodził za najpiękniejsze miasto starożytnej Grecji.

Widok na tureckie miasto Bergama

Biblioteka i pergamin

Co przyciągało ludzi do tego miasta? Pewnie dość łagodny, ale ciepły klimat. Bliskość morza, która zapewniała transport i dobrobyt. A może biblioteka? Inteligencję na pewno tak. Stworzona w III wieku p.n.e. przez króla Attalosa I Biblioteka Pergamońska, była drugą po aleksandryjskiej biblioteką na świecie i liczyła 200 tysięcy zwojów. No właśnie – zwojów. Były to głównie zwoje z papirusu. Sprowadzano go głównie z Egiptu, jednak w II wieku p.n.e. zaczęło go brakować, i coraz trudniej było go kupić. Jeden z egipskich faraonów zakazał nawet wywozu papirusu z kraju!

Pierwsze próby uzyskania materiału do piśmiennictwa ze skór zwierzęcych podjęto już w Egipcie. Specjalnie używam tu sformułowania „materiał”, bo nazwę pergamin nadano mu dopiero w mieście Pergamon, gdzie udoskonalono jego produkcję. Pergaminu używano następnie w Europie i na Bliskim Wschodzie aż do czasów średniowiecza, kiedy został wyparty przez papier. Za sprawą biblioteki Pergamon stał się ważnym ośrodkiem naukowym i filozoficznym. Jednak biblioteka nie przetrwała próby czasu i w I wieku n.e. cesarz rzymski Marek Antoniusz przeniósł jej zbiory do biblioteki w Aleksandrii.

Ruiny świątyni Trajana

Piękno miasta

Piękno miasta, to przede wszystkim zasługa króla Attalosa I. To za jego czasów, tuż obok biblioteki, wybudowano na wzgórzu Akropol na cześć bogini mądrości Ateny.

Teatr grecki

Rozwijająca się w mieście inteligencja chętnie korzystała ze zbudowanego na zboczu góry teatru. Mógł on pomieścić 10 tysięcy widzów. Poszczególne rzędy wznosiły się dosyć stromo, co charakteryzowało typowe teatry greckie.

Ruiny świątyni Dionizosa

U stóp teatru wybudowano świątynię Dionizosa. Niestety z tych budowli pozostały tylko ruiny.

Najsłynniejszym zabytkiem starożytnego Pergamonu jest słynny Wielki Ołtarz Zeusa, wybudowany w II wieku p.n.e. na cześć zwycięskiej bitwy nad Galatami. Ołtarz został odkryty w XIX wieku przez niemieckiego archeologa Carla Humanna i za zgodą sułtana w całości przewieziony do Berlina, gdzie obecnie znajduje się w Muzeum Pergamońskim. W Pergamonie znajdziemy już jedynie pozostałości cokołu tej budowli.

Ruiny świątyni Trajana

Najlepiej zachowanym zabytkiem jest wybudowana w II wieku n.e. świątynia cesarza Trajana. Do czasów średniowiecznych wykorzystywano jej podziemia jako magazyny.

Najstarsza część miasta znajduje się na wzgórzu, ale niech Cię to nie przeraża – można się tam dostać w kilka minut kolejką linową.

Kolejka na wzgórze pergamońskie

Tu mieszkał szatan

Tak miasto Pergamon określił w początkach chrześcijaństwa, czyli w I wieku n.e., nauczający na tych terenach święty Paweł. Zapewne miał na myśli kult Zeusa, który był uważany przez niego za naczelnego boga pogan. Oprócz wielkiego ołtarza, Zeus miał w Pergamonie pokaźnej wielkości pomnik. Do tego doszła bogini Atena, i bogowie Dionizos i Asklepios. Święty Paweł miał więc co robić, tym bardziej, że właśnie do ewangelizowania pogan został posłany. Wspomagał go święty Jan Ewangelista, który mieszkał wraz z Maryją niedaleko. W Apokalipsie święty Jan wymienia kościół w Pergamonie jako jeden z Siedmiu Kościołów Apokalipsy. Świadczy to o tym, że w Pergamonie powstała wczesnochrześcijańska wspólnota, a święty Jan zwraca się do nich, aby zaprzestali oddawania czci obcym bogom.

Pierwszy szpital psychiatryczny

Jak pisałem na wstępie, to właśnie w Pergamonie powstał pierwszy szpital psychiatryczny na świecie o nazwie Asklepion, nawiązującej do greckiego boga sztuki lekarskiej – Asklepiosa.

Asklepion

Dziś Asklepion leży w mieście Bergama, około dwóch kilometrów od pergamońskiego wzgórza. To też świadczy o tym jak rozległe było to starożytne miasto. A dlaczego akurat szpital psychiatryczny? No cóż – ogrom miasta na pewno przytłaczał. Można sobie wyobrazić huk setek rydwanów na metalowych kołach, brzęczących po brukowanych ulicach. Krzyki ludzi, miejski chaos, kupiectwo na miejskim forum i biznes w miejskich latrynach. Do tego dochodziła biblioteka, która na pewno mogła „przeładować” niejedną tęgą głowę. A może z biblioteki również cichaczem wymykano się do domu publicznego, jak w Efezie? Nie wiadomo! Asklepion pełnił więc funkcję trochę podobną do dzisiejszego sanatorium. Znajdował się poza miastem, wśród zieleni, a pensjonariusze wykupywali tam zabiegi, jak choćby lecznicze kąpiele.

Teatr w Asklepionie

Na terenie „sanatorium” znajdował się teatr, gdzie można było się zrelaksować. Ale to nie wszystko! Stosowano tu też inne, bardziej szatańskie „metody” leczenia, a które być może również piętnował święty Paweł.

Podziemia Asklepionu

Otóż w podziemiach wprowadzano pacjentów w stan inkubacji i wmawiano im widzenia z samym bogiem Asklepiosem. Nie wiem, czy to bardziej leczyło psychikę, czy bardziej wywoływało lęki, ale cóż w końcu to był szpital psychiatryczny. 🙂

Gabinety zabiegowe w Asklepionie

Kończy się nasz spacer po urokliwym Pergamonie. Jak zwykle na wycieczce objazdowej było ciut mało czasu na zwiedzanie. Napisz proszę w komentarzach – podobał Ci starożytny gigant – miasto Pergamon? 🙂

Jeden komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *