PODRÓŻE,  TURCJA

Efez, czyli starożytna metropolia.

Przed nami Efez, czyli starożytna metropolia, znajdująca się obecnie na terenie Turcji. Czy wiesz, gdzie chadzano z biblioteki w przerwach na czytanie książek? Czy wiesz, że w Efezie znajdziesz najstarszą reklamę na świecie? Zainspiruj się i chodź ze mną na spacer po tym pięknym i dobrze zachowanym starożytnym mieście. Efez zachwyca swoim rozmachem, elegancją i kunsztem.

Efez, czyli starożytna metropolia

Historia Efezu

Starożytne miasto Efez powstało na zachodnim wybrzeżu obecnej Turcji, według różnych źródeł między XIV, a IX wiekiem p.n.e. Pięćset lat to jednak spory rozstrzał. Zwiedzaliśmy je w ramach wycieczki objazdowej po Turcji pt. Orient Extra z biurem podróży Itaka. Historia miasta była bardzo bogata. Założyli je prawdopodobnie Hetyci, jako miejsce kultu Bogini Matki. Stąd pochodzi też jego najbardziej prawdopodobna nazwa. Greckie słowo „Eφεσος” (Efezos) pochodzi od hetyckiego „Apasas”, co oznacza miasto królowej matki w nawiązaniu do królowej pszczelego roju. Efez przechodził z rąk do rąk, będąc pod władaniem Kimmerów, Greków, Persów, Macedończyków, a w 133 roku p.n.e. został włączony do Cesarstwa Rzymskiego. Każda z tych epok pozostawiała swoje ślady w architekturze tego miejsca.

Efez – ulica Portowa

Od VII wieku p.n.e. Efez był miastem portowym, jednak w miarę upływu lat rzeka Kaystros, nad którą leży, coraz bardziej się zamulała, uniemożliwiając żeglugę. Centrum metropolii łączyła z portem szeroka ulica Portowa.

Kiedy w VI wieku p.n.e. wybudowano w Efezie świątynię bogini wojny Artemidy, mieszkańcy otoczyli ją wielkim kultem. Posąg Artemidy Efeskiej – kobiety pramatki o wielu piersiach, został uznany za jeden z siedmiu starożytnych cudów świata.

Kopia posągu bogini Artemidy

Posąg wykonany ze złota, srebra, drewna hebanowego, kości słoniowej i drogich kamieni zaginął prawdopodobnie po najeździe Gotów w III wieku. Nigdy go nie odnaleziono. Dziś na terenie Efezu możemy zobaczyć tylko jego kopię.

Początki chrześcijaństwa

Niewątpliwie ważnym z punktu widzenia historii faktem było dotarcie do Efezu chrześcijaństwa w I wieku n.e. Tutaj nauczał Święty Paweł i tutaj napisał swój List do Efezjan, w którym tłumaczył mieszkańcom miasta na czym polega istota objawienia i bożego planu zbawienia. Zachęcał też do godnego życia, a w Liście zawarł cały kanon prawidłowego postępowania chrześcijanina. Trudno było mu się przebić, ze względu na kult Artemidy, z którego żyli efescy rzemieślnicy. Świętego Pawła wspomagał Św. Jan Ewangelista. Zgodnie z poleceniem Pana Jezusa, Jan opiekował się Matką Bożą, która mieszkała na pobliskim wzgórzu. Pisałem o tym w artykule pt. „Dom Dziewicy Maryi”.

W czasach naszej ery Efez najeżdżali Goci, Arabowie i ostatecznie Turcy, a w XV wieku został całkowicie opuszczony przez jego mieszkańców. To historia miasta w telegraficznym skrócie. Idziemy zwiedzać!

Odeon

Efez, czyli starożytna metropolia – Odeon

Już przy wejściu do miasta, tuż obok agory znajduje się Odeon. To wybudowany w II wieku p.n.e. mały teatr na około 2 tysiące miejsc. Odbywały się tu koncerty i spotkania rady miejskiej.

Ozdoby w kształcie lwich łap

Ciekawostką jest fakt, że zachowało się w nienaruszonym stanie pięć dolnych rzędów widowni z charakterystycznymi lwimi łapami jako ozdoby przy schodach.

Monument Memmiusa

Monument Memmiusa

Wybudowany w I wieku p.n.e. monument na cześć Sulli – dyktatora Rzymu oraz Gajusa Memmiusa, którzy wybudowali akwedukt dostarczający wodę do miasta.

Świątynia Domicjana

Świątynia Domicjana

Wybudowana na cześć cesarza rzymskiego Domicjana, sprawującego władzę w I wieku n.e.

Była jedną z największych świątyń w mieście. Po zamordowaniu cesarza, z nakazu senatu usunięto wszelkie jego wizerunki i posągi, a gmach poświęcono jego ojcu – Wespazjanowi.

Fontanna Pollia

Fontanna Pollia

Mieszcząca się tuż obok pałacu Domicjana fontanna, wybudowana w I wieku p.n.e. nosi nazwę od swojego budowniczego Sykstusa Pollio. Wykorzystywała wodę doprowadzaną akweduktem na agorę. Obecnie pozostał tylko jej zrekonstruowany łuk. Tuż obok wybudowano w I wieku n.e. pałac wodny.

Droga Kuretów

Droga Kuretów

To główna ulica miasta łącząca odeon i agorę z biblioteką Celsusa. Budynek biblioteki widać w głębi. Przy tej ulicy żyli najbogatsi mieszkańcy, w pokaźnych rezydencjach, z bogatymi freskami na ścianach pomieszczeń i z wewnętrznym dziedzińcem z ogrodem. Domy były podobne do tych w Pompejach.

Mozaiki

Podłogi wykładano misternie ułożonymi mozaikami. Niestety obecnie trwa tam remont i nie ma możliwości zwiedzania tych domów. Wielka szkoda! 🙂 Trzeba będzie kiedyś wrócić i nadrobić.

Płaskorzeźba bogini Nike

Ponad drogą Kuretów znajdowała się brama Herkulesa – zostały z niej dziś tylko dwie kolumny i płaskorzeźba bogini zwycięstwa Nike.

Fontanna Trajana

Fontanna Trajana

Idąc drogą Kuretów w kierunku biblioteki Celsusa po prawej stronie dochodzimy do Fontanny Trajana. Wybudowano ją na cześć cesarza Trajana na początku II wieku n.e. Wokół basenu z wodą znajdował się z trzech stron dwukondygnacyjny budynek ozdobiony posągami cesarza oraz bogów – Artemidy i Dionizosa. Naprawdę dzieło sztuki!

Świątyna Hadriana

Świątynia Hadriana

Jak nietrudno się domyśleć wybudowana w II wieku n.e. na cześć cesarza Hadriana. Podczas odbudowy obiektu w IV wieku dodano płaskorzeźby przedstawiające mitycznych bogów i herosów – m.in. Atenę, Dionizosa, Tezeusza, czy Persefonę.

Płaskorzeźba bogów i herosów w świątyni Hadriana

Na nic widać zdała się ewangelizacja Św. Pawła Apostoła, przeprowadzana 300 lat wcześniej. Dopiero edykt cesarza Teodozjusza z 381 roku ustanowił religię chrześcijańską jako obowiązującą i nakazał zamknięcie świątyni bogini Artemidy.

Latryny

Efez, czyli starożytna metropolia – latryny

Tuż obok świątyni Hadriana znajdują się latryny dla mężczyzn z I wieku n.e. wybudowane z polecenia cesarza Wespazjana. Mocz zbierano w specjalnym basenie i wykorzystywano go do garbowania skór, podobnie jak w marokańskim Fezie. Myślę, że przy 40-sto stopniowym upale smród musiał być nieziemski!

Biblioteka Celsusa

Biblioteka Celsusa

Doszliśmy do najbardziej rozpoznawalnej budowli Efezu, czyli do biblioteki Celsusa. Wybudowano ją na początku II wieku n.e. Niestety w 260 roku doszczętnie strawił ją pożar – pozostała tylko główna fasada z posągami czterech bogini – mądrości, cnoty, myśli i wiedzy. Prawdopodobnie na dziedzińcu znajdował się posąg bogini mądrości Ateny. Biblioteka liczyła około 12 tysięcy zwojów. Przypływający do efeskiego portu kupcy oddawali cześć bogini Artemidzie w jej świątyni i chętnie korzystali z biblioteki. Zbierała się tu najwybitniejsza „śmietanka” miasta – tuż obok było rozległe forum, a przy ulicy Kuretów mieszkali najbogatsi. Do biblioteki nie chodziło się jednak tylko, żeby czytać książki.

Podziemne przejścia

Pamiętasz moje pytanie we wstępie? Otóż po drugiej stronie ulicy Marmurowej, naprzeciwko biblioteki, znajdował się pokaźnej wielkości dom publiczny. Niby nic wielkiego – w końcu Efez był bogatym miastem portowym. Jednak podczas prac archeologicznych odnaleziono podziemne korytarze łączące bibliotekę z domem publicznym. No cóż w przerwach na lekturę można było udać się na drugą stronę ulicy, nie będąc przez nikogo zauważonym.

Najstarsza reklama na świecie

Ponadto idąc od strony portu wzdłuż forum, właśnie ulicą Marmurową, natrafiamy na najstarszą reklamę na świecie – reklamującą oczywiście najstarszy na świecie zawód. Wyrzeźbiona na chodniku lewa stopa i postać kobiety informują, że za około 100 metrów będzie wejście do domu publicznego. Więcej o tych przybytkach w cesarstwie rzymskim pisałem w artykule o Pompejach.

Forum, czyli agora handlowa

Forum w Efezie

Wychodząc wprost z biblioteki na lewo przechodzimy przez bramę Mazeusa i Mitridiusza. Naszym oczom ukazuje się rozległa agora o wymiarach ponad 110 x 110 metrów. Odnowił ją i nadał jej ostateczny kształt cesarz rzymski Karakalla, ten sam, który wybudował termy w Rzymie i miasto Volubilis na terenie dzisiejszego Maroka. Wokół agory, połączonej z brzegiem morza ulicą Portową, skupiało się całe ówczesne kupiectwo.

Wielki Teatr w Efezie

Efez, czyli starożytna metropolia. Wielki Teatr

Wkomponowano go w zbocze góry, a jego budowę rozpoczęto już w III wieku p.n.e. Widownia teatru ma średnicę prawie 160 metrów i wysokość prawie 40 metrów. Wow! Naprawdę robi wrażenie! Występy na scenie mogło oglądać jednocześnie 24 tysiące ludzi. Obecnie trwa renowacja teatru.

Ulica Kuretów

Kończy się nasz spacer po Efezie. Niestety jak to bywa podczas wycieczek objazdowych brakuje czasu, żeby zobaczyć więcej. Będąc w Turcji odwiedź Efez koniecznie. To niedaleko miasta Selçuk i Domu Dziewicy Maryi.

Napisz proszę w komentarzach. Podobało Ci się w Efezie?

Jeden komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *